Powyższe rozważania stanowią polemiczną odpowiedź na interpretację przedstawioną przez kolegę Światusa, który – odwołując się do mojego artykułu pt. „Czy moralny kodeks Jezusa ma sens” – przypisał mi szereg tez, niemających oparcia ani w jego treści, ani w przyjętej przeze mnie metodzie analizy.
W pierwszej kolejności należy stanowczo odrzucić przypisywaną mi tezę, jakobym uznawał, że miłość posiada wartość wyłącznie wówczas, gdy jest opłacalna. Twierdzenie to stanowi przykład nieuprawnionej ekstrapolacji, pozostającej bez związku z przedstawioną argumentacją. Mój wywód ogranicza się do analizy wypowiedzi Jezusa i nie obejmuje formułowania ogólnej teorii motywacji ludzkich. Przypisanie mi takiego stanowiska należy zatem uznać nie tylko za błędne, lecz również za metodologicznie nieuprawnione.
Podobnie nietrafny jest zarzut dotyczący rzekomo „mechanicznego” charakteru mojej interpretacji tekstów biblijnych. Jeżeli przez „algorytmiczność” rozumie się konsekwentne, logiczne i nieselektywne odczytywanie treści, to krytyka ta w istocie podważa samą możliwość racjonalnej egzegezy. Wypada przypomnieć, że w kluczowych dla moralnych norm fragmentach przekaz biblijny operuje językiem klarownym i strukturalnie uporządkowanym, czego najbardziej oczywistym przykładem jest Dekalog. W tym sensie analiza logiczna nie stanowi deformacji sensu tekstu, lecz przeciwnie – warunek jego adekwatnego odczytania.
Odnosząc się do kwestii formalnej, przyznaję, że w pierwotnej wersji tekstu wystąpił błąd w numeracji. Korekta ta nie wpływa jednak na meritum argumentacji; przeciwnie, po jej uwzględnieniu struktura analizowanych przykazań Jezusa ujawnia wewnętrzną spójność, którą można zasadnie określić mianem „dekalogu Jezusa”.
W dalszej części polemiki przywołany zostaje fragment 1 J 4,16 jako dowód na bezwarunkowy charakter miłości Boga wobec człowieka. O ile można zgodzić się z tezą, iż akt stworzenia bywa interpretowany jako wyraz dobroci Boga, o tyle utożsamienie tej relacji z absolutną bezwarunkowością nie znajduje potwierdzenia w analizie całości narracji biblijnej. Przeciwnie, liczne jej fragmenty – w tym opis potopu – wskazują, że miłość ta współwystępuje z mechanizmami sądu, selekcji i eliminacji. Próba pogodzenia tych elementów z tezą o bezwarunkowości wymagałaby znacznie bardziej finezyjnych argumentacji, niż ta przedstawiona przez mojego adwersarza.
Zasadniczy punkt sporu dotyczy jednak postulatu bezwarunkowej miłości jako uniwersalnej normy regulującej relacje społeczne. Należy wyraźnie rozróżnić dwa poziomy analizy: etyczny i instytucjonalny. Na poziomie indywidualnym idea ta może funkcjonować jako postulat moralny, choć i w tym zakresie wymaga doprecyzowania. Natomiast jej bezpośrednia implementacja na poziomie organizacji życia społecznego prowadzi do poważnych konsekwencji systemowych. Skrajna interpretacja tej zasady podważa sens istnienia norm sankcyjnych oraz instytucji odpowiedzialnych za ich egzekwowanie, takich jak system karny czy organy ścigania. W efekcie sprzyja to powstawaniu asymetrii, w której jednostki naruszające normy uzyskują strukturalną przewagę nad tymi, które je respektują.
Na koniec należy odnieść się do kolejnego błędnego przypisania, jakoby mój wywód implikował poparcie dla zasady odwetu („oko za oko”), odrzucenie przebaczenia czy afirmację walki o partykularne interesy. Tego rodzaju interpretacje nie znajdują żadnego uzasadnienia w analizowanym tekście i stanowią przykład nadinterpretacji. Warto przy tym zauważyć, że tzw. prawo talionu (łac. lex talionis), funkcjonujące w starożytnych systemach prawnych (i Biblii), nie było narzędziem legitymizacji zemsty, lecz mechanizmem jej ograniczania poprzez wprowadzenie zasady proporcjonalności kary. Jego funkcją było zapobieganie eskalacji przemocy, a nie jej sankcjonowanie.
Podsumowując, przedstawiona przez mojego adwersarza krytyka opiera się w znacznej mierze na błędnych założeniach interpretacyjnych, nieuprawnionych przypisywaniach oraz braku rozróżnienia między poziomem normatywnym a instytucjonalnym. W konsekwencji nie stanowi ona adekwatnej odpowiedzi na rzeczywistą treść mojego stanowiska.
